Shakespeare

· Engelse literatuur, Shakespeare
Auteurs

378px-titlepagewilliamshakespearesfirstfolio1623.jpg

William Shakespeare (Stratford-upon-Avon,23 april 1564-Stratford-upon-Avon,23 april 1616) was een Engels dichter, acteur en toneelschrijver uit de 16e en vroege 17e eeuw die 400 jaar later nog steeds sterk tot de verbeelding spreekt. Shakespeare produceerde het grootste deel van zijn werk tussen 1586 en 1616, hoewel de exacte data en de chronologie van de stukken die aan hem worden toegeschreven vaak onzeker zijn. Hij wordt gerekend tot de weinige toneelschrijvers die hebben uitgeblonken in zowel de tragedie als de komedie. In zijn stukken combineert hij complexe karakterisering met poëtische grandeur en filosofische diepgang, die hij vaak contrasteert met het inlassen van clowneske scènes.

Ondanks het feit dat Shakespeares leven vrij goed gedocumenteerd is, blijft zijn figuur omgeven met mysterie. Sommigen betwijfelen zelfs of deze Shakespeare wel de auteur is van al die onvergankelijke komedies, historische stukken en en tragedies. Hoe dan ook worden zijn stukken nog steeds, zij het vaak in aangepaste, voor onze moderne smaak verteerbare versies opgevoerd. Zelfs mensen die niet echt iets van hem gelezen hebben, zijn vertrouwd met citaten als “To be or not to be, that is the question” (Hamlet), “A horse, a horse, my kingdom for a horse” (Richard III) en “”What’s in a name? That which we call a rose, by any other name would smell as sweet” uit Romeo and Juliet. Mogelijk zijn sommige versregels uit zijn sonnetten nog bekender, zoals “Shall I compare thee to a summer’s day”; Thou art more lovely and more temperate” uit Sonnet 18 en “My mistress’ eyes are nothing like the sun; Coral is far more red than her lips’ red” uit Sonnet 130. Zijn tijdgenoot Ben Jonson, zelf een groot toneelschrijver, bracht aan Shakespeare hulde met deze profetische woorden: “He was not of an age, but for all time.”

Leven

Shakespeares geboortehuis in Stratford

William Shakespeare werd in 1564 geboren in Stratford-upon-Avon, een gezellig stadje in het graafschap Warwickshire. Volgens de traditie zou dat op 23 april hebben plaatsgevonden, wat in 1616 ook zijn sterfdag was. Zijn vader, John Shakespeare, was een boer die zich opwerkte tot handschoenmaker. Hij huwde de katholieke Mary Arden, die uit een oude gerespecteerde middenklassefamilie kwam. Zo werd hij zelf ook een gerespecteerd burger en eigenaar van wat later het geboortehuis van Shakespeare (The Birthplace) zou worden. Hij werd lid van het gemeentebestuur, wethouder (schepen), en zelfs vrederechter. In zijn zucht naar maatschappelijke erkenning ging hij zelfs zo ver om een wapenschild (familiewapen) aan te vragen, iets waarvoor zijn zoon William uiteindelijk in 1596 zou zorgen. Het werd een wapenschild met het motto “Non Sanz droict”.

William werd in de lokale grammar schooli n Stratford geplaatst, waar hij Latijn leerde. We weten niet precies hoe lang hij daar bleef, waarschijnlijk verliet hij al op zijn vijftiende de school en kwam hij daarna als dorpsonderwijzer aan de kost. Het feit dat zijn vader John Shakespeare in 1578 in financiële problemen zat en zijn belastingen niet meer kon betalen zal daar waarschijnlijk wel voor iets tussen gezeten hebben. William werd verliefd en trouwde op zijn achttien jaar, in november 1582, met de acht jaar oudere Anne Hathaway. Anne baarde hem een dochter, Suzanne, op 26 mei van het volgende jaar. Toen kwam op 2 februari 1585 de tweeling, Judith en Hamnet. Hamnet, zijn enige zoon, overleed op elfjarige leeftijd. Zijn dochter Suzanne trouwde met Dr John Hall in 1607 en stierf in 1649. Judith trouwde met Thomas Quiney, en verdween in 1662. Shakespeare hield van zijn dochters. Dat weten we omdat hij hen een ereplaats gaf in zijn testament, dit in het nadeel van zijn vrouw Anne. Deze kreeg slechts zijn“second best bed”.

Shakespeare moet in Londen omstreeks 1592 al vrij bekend geweest zijn als acteur en toneelschrijver. Dat jaar haalde de toneelschrijver en academicus Robert Greene in zijn pamflet

Groats of Witteimmers woedend uit naar de man die hij een “Shake-scene” noemde en“een parvenu van een raaf die zich met andermans veren tooide”. Het is het eerste spoor dat we terugvinden van Shakespeare nadat hij in 1585 zijn vrouw in Stratford achtergelaten had. Het is niet duidelijk wat daar de aanleiding toe was, al lijkt het sterk op een vlucht uit Stratford. Mogelijk trok hij mee met een gezelschap van rondreizende acteurs. Er wordt gespeculeerd dat hij moest vluchten voor de toorn van Sir Thomas Lucy op wiens domein hij herten zou gejaagd hebben. Wat er voor de rest in de periode van de ‘lost years’ (tussen 1578 en 1592) is gebeurd met Shakespeare weten we verder niet. Het enige waar we zeker van zijn is dat hij in 1592 volgens Greene in Londen was en zijn naam al wat betekende in het milieu van toneelschrijvers.

Eens hij in Londen was, onderhield Shakespeare wel banden met Stratford, maar zijn professioneel leven speelde zich volledig af in Londen. Hij schreef en acteerde en was een zakenpartner in een van de belangrijkste acteursgezelschappen van dat ogenblik, the Lord Chamberlain’s Men, opgericht in 1594. Zij speelden aan het hof en in The Globe, hun eigen in 1599 gebouwd theater. Shakespeare deelde ook in de winst van de in 1603 opgerichte King’s Men. Vanaf 1608 gaven ze voornamelijk in de winter ook voorstellingen in het overdekte Blackfriar’s Theatre. In 1597 kocht Shakespeare van zijn opbrengst het grootste huis in Stratford,“New Place”. In 1601 stierf zijn vader, John Shakespeare, en toen ook zijn moeder Mary in 1607 stierf begon Shakespeare meer tijd door te brengen in Stratford. Zijn dochter Judith trouwde in februari 1616, en Shakespeare zelf stierf op 23 april 1616. Hij werd begraven in de Holy Trinity Church in Stratford waar nog voor 1623 een monument voor hem werd opgericht.

Oeuvre

Globe Theatre in Londen

Toneel

Historische stukken

Toen Shakespeare circa 1589 begon te schrijven voor het theater richtte hij zich op de geschiedenis van Engeland, met zijn drie stukken over Henry VI (1589-1592), de tragedie Richard II (1595) en het grootse historisch schouwspel Henry V (1599). Deze tragedies over monarchen die Engeland hadden geregeerd in de periode 1377-1485 zijn nu ook gekend als de koningsstukken.Het zijn niet langer louter verheerlijkende verhalen over Engeland: Shakespeare verkleint de afstand tussen de beroemde personages en het publiek door hen in al hun menselijkheid te tonen. De pen van Shakespeare brengt de fouten en deugden van de koningen tot leven voor de ogen van het publiek.

In de First Folio van 1623 werden de toneelstukken van William Shakespeare gegroepeerd in drie categorieën: ‘comedies’, ‘histories’ en ‘tragedies’. Deze categorisering is zowat standaard geworden, hoewel sommige critici hebben gepleit voor een vierde categorie, de romances. De historische stukken waren die stukken die gebaseerd waren op het het leven van Engelse koningen. De stukken die oudere historische figuren zoals Pericles, Prince of TyreJulius Caesar, en de legendarische King Lear afbeeldden werden niet opgenomen in deze groep. Macbeth, dat gebaseerd was op een Schotse koning, werd ook aangemerkt als een tragedie en niet als historiestuk. De bron voor het grootste deel van deze historische stukken is de 2e editie van Raphael Holinsheds Chronicle of English history uit 1587. Shakespeare wijkt echter van die kronieken af al naargelang het hem uitkomt en concentreert zich meestal op een korte episode uit het leven van deze historische koningen.

Henry IV, Part 1 – Henry IV, Part 2 – Henry V – Henry VI, Part 1 – Henry VI, Part 2 – Henry VI, Part 3 – Henry VIII – King John – Richard II – Richard III

Komedies

Titelpagina van de First Folio uit 1623

Shakespeares komedies gaan over liefde en huwelijk in soms sprookjesachtige settings. Zo is het huwelijk in

A Midsummer Night’s Dream het belangrijkste thema en het verhaal speelt zich af in ‘Fairyland’, waar we de liefdesperikelen volgen van Oberon en Titania, de koning en koningin van Fairyland. OokThe Taming of the Shrew gaat over liefde en huwelijk, deze keer met de huwbare, maar koppige koningsdochter Katherine die uiteindelijk haar ‘meester’ zal vinden in een zekere Petrucio. Shakespeare schrijft meesterlijke komedies met ingewikkelde plots, vreemde personages en onverwachte wendingen, steeds in een onnavolgbare humoristische, poëtische stijl. Sommige van zijn komedies zoals Measure for Measure en All’s Well That Ends Well vormen een vreemde mix van humor en tragedie, waardoor ze ook al eens als ‘problem plays’ getypeerd worden.

All’s Well That Ends Well – As You Like It – The Comedy of Errors – Love’s Labour’s Lost – Measure for Measure – The Merchant of Venice – The Merry Wives of Windsor – A Midsummer Night’s Dream – Much Ado About Nothing – The Taming of the Shrew – The Tempest – Twelfth Night – The Two Gentlemen of Verona – The Two Noble Kinsmen – The Winter’s Tale

Tragedies

Shakespeare schreef al tragedies van in het begin van zijn carrière. Een van zijn vroegste was de Romeinse tragedie

Titus Andronicus(ca. 1590), die een paar jaar later werd gevolgd door Romeo and Juliet. Zijn meest bewonderde tragedies schreef hij echter in een periode van zeven jaar, tussen 1601 en 1608. Deze omvatten zijn vier grote tragedies HamletOthelloKing Lear en Macbeth, samen met Antony and CleopatraCoriolanus, het minder bekende Timon of Athens en Troilus and Cressida. Een Shakespeareaanse tragedie zou men kunnen beschrijven als een vijfakter die eindigt met de dood van de belangrijkste personages. Elk van deze stukken draait om één tragische hoofdrolspeler zoals Hamlet, King Lear, Othello en Macbeth die Shakespeare zo levendig beschrijft dat de toeschouwer intens meeleeft met zijn tragische, vaak zelfgekozen lot.

Antony and Cleopatra – Coriolanus – Cymbeline – Hamlet – Julius Caesar – King Lear – Macbeth – Othello – Pericles, Prince of Tyre – Timon of Athens – Romeo and Juliet – Titus Andronicus – Troilus and Cressida

Poëzie

Shakespeare bekommerde zich er niet erg om of zijn werk werd gepubliceerd. Uitzonderingen daarop waren de lange erotische gedichten

Venus and Adonis, gepubliceerd in 1593, enThe Rape of Lucrece dat in 1594 verscheen. Beide gedichten waren opgedragen aan zijn beschermheer, de jonge Henry Wriothesley, 3e graaf van Southampton. Eigenlijk is het enige werk na 1594 waar hij zelf bij de publicatie betrokken was het allegorische gedicht The Phoenix and the Turtle dat in 1601 in een bloemlezing werd opgenomen. De 154 sonnetten die Shakespeare in de loop van vele jaren had bijeen geschreven werden in 1609 evenmin onder zijn toezicht uitgegeven. Ze behandelen in het algemeen de thema’s tijd, liefde, vergankelijkheid en schoonheid. Rondom de sonnetten blijft een waas van mysterie bestaan. Wie was bijvoorbeeld de ‘Dark Lady’ die in de expliciet seksuele sonnettenreeks 127 tot 152 wordt toegesproken?

Sonnetten van Shakespeare – The Rape of Lucrece – The Phoenix and the Turtle – Venus and Adonis – To be or not to be – A Lover’s Complaint – The Passionate Pilgrim

Shakespeares grafmonument in Stratford-upon-Avon

Verder lezen


TIP : bezoek Shakespearevertalingen voor vrij beschikbare Nederlandse vertalingen van Shakespeares werk.

%d bloggers liken dit: